DE KONINKLIJKE SOCIALISTISCHE HARMONIE “VOORUIT” 100 JAAR JONG

Terug naar overzicht jaarboek 1997-1998

door Patrick Marnef, burgemeester Boom

In zitting van 2 december 1997, de dag na de officiële verjaardag, besliste het College van Burgemeester en Schepenen de Koninklijke Socialistische Harmonie “Vooruit”, in het kader van haar 100-jarig bestaan, te ontvangen in de Robert Lombaertszaal van het gemeentehuis.

Deze plechtigheid vond plaats op zondag, 15 februari 1998 te 11 uur. In aanwezigheid van tal van prominenten, onder wie de heer Louis Tobback, voorzitter van de SP, maakte de heer Patrick Marnef, burgemeester, volgend historisch curriculum van de gevierde.

Beste vrienden,

Onze cultuurschepen gaf daarnet al de aanzet tot wat ik u wou zeggen over de eeuweling die wij hier bijzonder in de bloempjes willen zetten. Het gaat hier niet over een persoon die het privilege heeft een lang leven dat een eeuw overspant en die wij dan thuis gaan opzoeken en huldigen, maar over een eeuweling die zich met luister, klank en leven over de straten van onze gemeente verplaatst naar ons gemeentehuis om hier plechtig ontvangen te worden.

Het gaat ook niet over 1 persoon, maar een in de jaren veelvuldig wisselend samenwerkingspatroon van mensen, die toch steeds hetzelfde doel bleven nastreven. Als individu 100 jaar worden is een hele prestatie,  maar als vereniging 100 jaar blijven bestaan en van op deze top daarenboven nog hoopvol naar de toekomst kunnen kijken is wellicht nog een grotere prestatie.

Dat het mij als socialistisch burgemeester te beurt valt om tijdens mijn ambtsperiode de belangrijkste monumenten van onze plaatselijke socialistische beweging te mogen huldigen met hun rijk gevuld honderdjarig bestaan,  is wel een zeer grote eer. Na onze toneelvrienden van De Dageraad en onze turnvrienden van De Volharding,  is het nu de beurt aan onze muziekvrienden van De Vooruit. Men kan zich de vraag stellen: wat houdt zo een vereniging samen? Ik denk dat het antwoord ligt in de ideologische en levensbeschouwelijke bron, die de werking ervan steeds is blijven voeden.

De stichting van de harmonie Vooruit kaderde in de verbreding van het maatschappelijk draagvlak van de socialistische actie op het einde van de l9e eeuw. In de borrelende dynamiek van de oprichting van de IIe socialistische Internationale lieten sociaal-democraten in gans Europa zich inspireren door het Duitse model waarbij op het einde van de vorige eeuw een sterk organisatorisch netwerk werd uitgebouwd van mutualiteiten, drukkerijen, coöperatieven, dagbladen, vakverenigingen en vrijetijdsverenigingen.

Talrijke socialistische toneel- en turnkringen, zangverenigingen, bibliotheken, harmonies en fanfares zagen toen het licht. De socialistische muzikale cultuur was toen, en nog vele jaren daarna, voornamelijk gericht op propaganda, als middel in de arbeidersstrijd. Waar socialisten een sterke groep vormden, meestal in belangrijke industriële centra, ontstonden al snel dergelijke verenigingen.

Zo ook in de Rupelstreek. De directe aanleiding in de Rupelstreek was waarschijnlijk de grote spontane staking op de steenbakkerijen in 1894, die ongetwijfeld het klassenbewustzijn onder de arbeiders heeft gestimuleerd, dat een goede voedingsbodem werd voor de oprichting van socialistische verenigingen. De propagandaclub van de lokale afdeling van de Belgische Werkliedenpartij vatte toen het plan op om een kleine trompettersclub op te richten, die waarschijnlijk voor het eerst samenkwam op 31 mei 1896 in het Volkshuis, onder leiding van Felix Hellemans. Muzikaal aangelegde socialistisch gezinde arbeiders speelden toen reeds bij de liberale fanfare. Zij vormden, samen met enkele muzikanten uit Terhagen en Niel, de kern van het nieuwe socialistische muziekkorps. De pioniers waren Kamiel Van Wouwe, Felix, Sooke en Gust Hellemans, de latere volksvertegenwoordiger en burgemeester Frans De Schutter, Wannes Corremans, Henri Spillemaeckers, Isidoor Hermans, Jozef Thijs, Frans Van Der Plancke, Henri De Clerck en Victor Struyf. Alfons De Bruyn werd de eerste dirigent.

De harmonie tijdens de optocht van 1 mei 1962
(Fotoarchief Boom 001236)

Hoewel de officiële stichtingsdatum l december 1897 vermeldt, bleven de socialisten nog tot 1901 in de liberale fanfare “l’ Union” spelen om, zoals geschiedschrijver Albert Van Laar het stelde, “bij elke gelegenheid met hun liberale instrumenten en hun liberale muziekboekjes de socialistische plechtigheden op te luisteren.”

Tot er op een meeting voor vrijdenkers in 1901 een discussie ontstond tussen de liberale leiders en enkele socialistische werklieden. De ruzie eindigde ermee dat de socialisten moesten kiezen bij welke maatschappij ze voortaan zouden spelen, wat geen gemakkelijke keuze was, aangezien er geen middelen waren om aan degelijke instrumenten te geraken. Toch kozen 5 van de 6 bij de liberalen spelende socialisten ervoor om op te stappen, gevolgd door een groot aantal leerlingen dat bij de liberalen een muziekopleiding kreeg. De harmonie “Vooruit” werd dus gesmeed in het vuur van de klassenstrijd. Het was hoe dan ook een moeilijk begin. Slechts door veel inzet, moed, volharding en hard werken kon de jonge vereniging verder ontwikkelen.

Middelen werden gezocht en ingezameld. Pupiters werden gemaakt door de Houtbewerkersbond en Fonske De Bruyn knutselde zelf een grote trom in elkaar. Tweemaal per maand werd gerepeteerd in het Volkshuis bij Sooke Hellemans, toen nog aan de Varkensmarkt. Later ook in “den Alcazar” in de Blauwstraat.

Er was in die periode werk genoeg voor socialistische muziekverenigingen. De acties voor het zuiver algemeen stemrecht waren op hun hoogtepunt en menig propagandistische uitstap, staking of betoging moest met klank begeleid worden.Daarnaast waren er nog anti-militaristische betogingen, huldebetogingen voor de socialistische verkozenen, propagandafeesten en andere gelegenheden.

Op 1 mei werd in openlucht gespeeld meestal op biervaten want de gemeentelijke kiosk kreeg men niet in bruikleen. De propaganda-uitstappen verliepen niet altijd vlekkeloos, wat menig anekdote opleverde. Zo vertelde Emiel De Laet, een van de stichters van “Vooruit”, over een verkiezingsmeeting te Reet rond 1910, bij Flor den Duivel, een honderdtal meter voorbij de grens Boom-Reet. Toen de muzikanten aan de grens Boom-Reet kwamen, werden ze door de veldwachter van Reet en 2 gendarmes aangemaand om hun vlag en instrumenten in te pakken. Eenmaal in het estaminet aangekomen, werd alles weer uitgepakt en begon men strijdmarsen te spelen.

Weer kwamen de veldwachter en de gendarmes verbod opleggen. Maar Flor den Duivel, een vrouw als een boom, vroeg hen beleefd doch dringend om haar eigendom te verlaten. Onder de bezieling van Emiel De Laet, die tot 1923 dirigent bleef, groeide het muziekkorps verder uit tot 65 muzikanten. Dit gebeurde ondanks niet erg rooskleurige omstandigheden. Door de kinderarbeid, waardoor kinderen werkten van 4.30 uur ‘s morgens tot half acht ‘s avonds, was het voor hen moeilijk om muziek te leren. Bovendien werd hen tot vlak na Wereldoorlog I door de katholieke bestuurders de toegang ontzegd tot de gemeentelijke muziekschool.

De doorbraak van de BWP na de invoering van het algemeen stemrecht betekende ook het begin van een bloeiperiode voor de socialistische muziekverenigingen. De periode 1920 tot 1940 was ook voor de Boomse “Vooruit” een glorieperiode. De dirigenten in deze periode waren Marcel Verbruggen, Robert De Laet en Jef Maes. Vooral deze laatste leidde de harmonie tussen 1929 en 1940 naar haar artistiek hoogtepunt. In 1930 speelde ze zelfs op de Wereldtentoonstelling te Antwerpen. De Tweede Wereldoorlog brak deze bloei echter brutaal af. Na de bevrijding moest vrijwel van nul herbegonnen worden. Onder impuls van Leon Van den Heuvel uit Willebroek en met de steun van mutualiteit en de BSP-afdeling werd opnieuw gestart en de kwaliteit groeide gestaag. In 1947 stonden er reeds 35 muzikanten op de kiosk en in 1949 waren het er al 45.

Het 70-jarig jubileum werd ingegaan met 75 leden onder voorzitterschap van Isidoor Vinck. Opnieuw brak een bloeiperiode aan in de jaren vijftig en zestig, waarbij vele prijzen in de wacht werden gesleept. De functie van de harmonie als ondersteuning van propaganda-acties verminderde echter sterk, omdat de politieke partijen andere propagandamiddelen begonnen aan te wenden.

Ontvangst van de harmonie op het gemeentehuis n.a.v. hun 70-jarig bestaan
(Fotoarchief Boom 003791)

De klemtoon kwam daardoor meer en meer op de muziek om de muziek te liggen, wat tot de dag van vandaag steeds hogere kwaliteitseisen stelt aan de muzikanten. In de jaren zeventig nam de kwaliteit dankzij dirigent Marcel De Boeck steeds toe, maar de vereniging werd tegelijk geconfronteerd met een dalend ledenbestand door de concurrentie van nieuwe ontspanningsmogelijkheden of door het vertrekken van de meest getalenteerden die zich elders verder wensten te bekwamen. Nochtans bleef de socialistische muziekvereniging te Boom een actieve en regelmatige werking ontwikkelen.

Vandaag is het ideologische aspect sterk naar de achtergrond verdwenen. Maar ik achtte het nuttig om even stil te staan bij het rijke en geëngageerde verleden van deze honderdjarige. 
Het socialistisch muziekkorps “Vooruit” ging echter met zijn tijd mee. Sedert einde verleden jaar is zij nu een Koninklijke Harmonie, onder leiding van haar huidige dirigent Noel Heremans.

Dit is niet zomaar een naamsverandering, maar duidt op een duidelijke evolutie in de wereld van de harmonies, fanfares en brassbands, waar men meer en meer streeft naar kwaliteit en professionalisering.

De toekomst van elke muziekvereniging staat of valt met de soepelheid waarmee de besturen, muzikanten en dirigenten zich aanpassen aan het snel evoluerende wereldbeeld. Het bestuur moet van aanpakken weten, een visie hebben en een beleid kunnen voeren. Geen improvisaties, maar een weloverwogen programma uitbouwen. Dit was ook het recept dat van het socialistisch muziekkorps “Vooruit” een eeuweling heeft gemaakt.

Ik ben er echter van overtuigd dat de overheid de opdracht heeft om, naast de inspanningen van de verenigingen zelf, een belangrijk voorwaardenscheppend beleid te voeren. Dit beleid moet bij voorkeur gevoerd worden door een globaal kunstzinnig beleidsperspectief, waarin zowel de kunstensector in strikte zin, als het sociaal-cultureel werk én het onderwijs moet betrokken worden.

Een aspect van dit beleid is het bijdragen aan – al kan het bescheiden zijn – de financiële ademruimte van onze verenigingen. De laatste jaren heeft het gemeentebestuur op dit vlak een aanzienlijke inspanning gedaan, waarbij vooral ook een streven naar billijke verdeling nagestreefd werd. Tevens worden, vooral onze muziekverenigingen, regelmatig gevraagd om gemeentelijke initiatieven en plechtigheden op te luisteren en worden zij hiervoor vergoed.

Het gemeentebestuur doet ook inspanningen om de werking van onze muziekverenigingen te promoten door ze een publiek podium aan te bieden tijdens manifestaties als bijvoorbeeld de ‘Dag van het Park’ en het ‘Kioskrecital’.

De belangrijkste inspanning situeert zich echter de laatste jaren vooral op het vlak van de infrastructuur. Wij wensen de prachtige infrastructuur, die onze bevolking, haar instellingen en verenigingen historisch hebben opgebouwd, niet te laten verloren gaan omdat de baksteen die men toen in de maag voelde kriebelen, er vandaag blijft op liggen en maagpijn veroorzaakt.

Beste vrienden en sympathisanten van de Koninklijke Socialistische Harmonie Vooruit, samen met de leden van het Schepencollege wens ik u nog een succesvolle toekomst.

Ik dank u voor uw aandacht.

Foto: “Boom tussen de Twee Wereldoorlogen” A. Vinck

Zittend: Augustijn Hellemans, Louis Broothaers, Leon Buelens, August Hellemans, Camiel Van Wouwe, Jef Maes, Felix Hellemans, Karel Bakelmans, Sylvain Van Wouwe, Leon Dehaes.

Eerste staande rij: Karel Hellemans, Emiel Marchandise, Jan De Porte, Augustijn Smedts, lsidoor Vinck, Laurens Van Den Bril, Jan Lauwers, Fons Van Wouwe, Raymond Elsen, Alfons Van Wouwe, Coeck, Leon Van Wouwe, Edmond Van Den Bril, Hendrik Hellemans, August Verbruggen.

Tweede staande rij: Victor Lamberts, Hector Van Wouwe, Victor Lamberts, Frans Janssens, Herman Hellemans, Jozef Vaes, Hendrik Van Pul, Karel Neels, Lamberts, lsidoor Van Den Bril, Frans Mampaey.

Derde staande rij: Theofiel Moriau, Hendrik Daes, Frans Van Wouwe, Eugene Hellemans,  lsidoor Van Rompaey, Jos Elsen, Frans Jacobs, Petrus Lamberts, August Spanjaers, Rik De  Mondt.

Bovenste rij: Kamiel Van De Velde, Hendrik Crab, Constant Crab, Jan Roelandts de vaandrig , Paul Van Wouwe, Cees Vinck, Martin Hellemans, Cees Boomaers, Petrus Van De Sande, Gustaaf Costermans