Categorieën
Artikels jaarboeken Naamkunde

Naamkunde

Terug naar overzicht jaarboek 1991-1992

Lezing gegeven op 19/2/92 door prof. R. Van Passchen

Het onderwerp van deze avond vormde de Germaanse naamgeving. De Romeinen, die een ander namensysteem hadden, werden in onze streken verdreven door de Franken, die zich mengden met Saksische volksstammen.

Hoe zag de opbouw van het Germaanse naamgevingssysteem eruit?
Zij volgden bij de naamgeving de Latijnse spreuk “Nomen est omen”: de naam is een voorteken. In de naam lag een soort wens aan het kind, ze wilden dat het in de richting van die naam groot zouden worden. Omdat de Germanen een krijgshaftig volk waren – ze vochten heel hun leven tegen de Romeinen – hadden ze een oorlogszuchtige naamgeving. Er werd niet in verwezen naar de schoonheid, vrede of rust. Eeuwen later zouden deze heidense namen plaats moeten maken voor de heiligennamen. De kinderen kregen deze namen bij het doopsel opdat zij de christelijke deugden van deze heiligen zouden verwezenlijken in hun leven.

I. De Germaanse naamgeving

De Germanen hadden een eigen woordenschat. De verschillende woorden die te maken hadden met hun krijgshaftig bestaan, vinden we terug in hun namen én in vele van onze huidige namen.
De verschillende bestanddelen:

1. STRIJD (oorlog, dapperheid, zegen, overwinning):
hildi

wig
gunt / d
sigu (zegen, zegepraal)

vbn. Hildi(e)brand (strijd-zwaard) Hludwig (Ludwig, Lodewijk, Louis: hij die beroemd is
door/in de oorlog)
Hildigunt (2x strijd, tautologie: extra de klemtoon op het
vechten !)
Sigbert (de schitterende door zijn zegepraal)

2. WAPENS: brand (het schitterende zwaard)
ger (werpspeer, lans)

rant (het schild: benoemd door de rand)
vbn. Gerhard (mocht gij worden de man “met de harde speer”) Berhtrant (de man met het schitterend schild)

3. LEGER: folc (het volk, het krijgsvolk, de strijdenden) hari / her (leger)
vbn. F(V)olkhart(d) (dapper krijgsvolk of dapper door zijn volk)

Herber(h)t (het schitterende leger)

4. DAPPERHEID / MOED: hard
bald (Eng.: bold) magan (macht, vermogen)

vbn. Balduwien (Baudewijn: de dappere vriend) Ma(h)thild (machtig in de strijd)
Bernhard (zo dapper als een beer: combinaties met de dierenwereld)
Eberhard (zo dapper als een everzwijn)

5. ROEM / GLORIE: berht (Eng.: bright: letterverspringing, mete thesis)

vbn. Athalberht (Adelbert, Albert: schitterend door adel) Landberht (Lambert: hij die schittert door landbezit) Hugberht (Hubert: de man met het schitterende verstand, geheugen)

De bovenstaande elementen konden op bijna eindeloze manier met elkaar gecombineerd worden, waardoor soms dubbele betekenissen ontstonden bij één naam.

Het geslacht van deze namen? Sommige werden aan meisjes gegeven, anderen aan jongens. Het geslacht wordt bepaald door het taalkundig geslacht van het tweede gedeelte. Zo is Hildigunt een typische meisjesnaam, er werd dus geen inhoudelijk onderscheid gemaakt: ook voor de meisjes werden krijgshaftige namen gebruikt.
Deze vrouwelijke emancipatie, geen discriminatie in de naamgeving, gaat terug op het beeld van de vrouw in de Germaanse mythologie. De naam Hildigunt kwam later in vele kloosters voor. Daardoor denken wij er nu meestal aan terug als heiligenaam, i.p.v.aan de Germaanse herkomst.

Op zeker moment zien we de meeste van deze Germaanse namen, na de christianisering, ook namen worden van beroemde heiligen, bisschoppen, zendelingen. Dat wordt een nieuw element om ze in de christelijke sfeer aan de dopelingen te geven. Bij het doopsel (tussen 1000 en 1100) worden ze gegeven als herinnering aan de grote figuren in de Kerk. Rond het jaar 1000 leven de Germaanse namen nog volop. Hiervoor zijn twee redenen: de hagiografische steun (namen van heiligen) en als namen van vorsten en edelen (vb. Albert).

In deze periode zijn de Germaanse namen een unieke naam, elk kind heeft maar één naam, die volstaat. Wanneer de maatschappij door de aangroei talrijker wordt, begint men de nood te voelen aan een onderscheid. Na 1000 komt er een evolutie naar het geven van een naam en een “toenaam”, in wezen een soort bijnaam.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.